Zakelijke rechten

Juridische begrippen

Met een zakelijk recht wordt bedoeld een recht dat samenhangt met een zaak of een goed. Dit in tegenstelling met een persoonlijk recht, een recht dat samenhangt met de persoon.

Inleiding
Om het verschil tussen beide rechten duidelijk te maken een voorbeeld. Eigendom is een zakelijk recht. Dat betekent onder meer dat het recht niet eindigt door het overlijden van de eigenaar. Als een eigenaar overlijdt vallen al zijn eigendommen in zijn nalatenschap. Huur is een persoonlijk recht. Door het overlijden van de huurder eindigt in principe wel de huur. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat huur een sterk recht is. Door de uitgebreide regeling van het huurrecht wordt ook wel gesproken over de zakenrechtelijke werking van de huurovereenkomst, dit bijvoorbeeld omdat anders dan het overlijden van de huurder door het overlijden van de verhuurder de huurovereenkomst niet eindigt.

In Nederland werd tot de invoering van het nieuwe vermogensrecht in 1992 het Burgerlijk Recht verdeeld in het zakenrecht en het verbintenissenrecht. Bij de invoering van boek 3, 5 en 6 is het zakenrecht vernoemd tot goederenrecht. Boek 5 van het BW, waarin het zakelijk recht voornamelijk is geregeld zou dan ook eigenlijk als titel moeten hebben goederenrechtelijk recht.

Eigendom
Het belangrijkste zakelijke recht is eigendom. Het wordt in de wet gedefinieerd als het meest omvattende recht dat een persoon op een zaak kan hebben. Vanwege het belang van dit recht geeft de wet een zeer uitgebreide regeling voor de inhoud van het recht, de bevoegdheden van de eigenaar en de wijze waarop eigendom verkregen wordt. In de systematiek van het Nederlandse BW hoort dit laatste overigens bij het algemene deel van het vermogensrecht en is daarom geregeld in Boek 3.

De wet maakt een onderscheid tussen de eigendom van roerende zaken en onroerende zaken.

Burenrecht
Onder burenrecht wordt verstaan de rechten en verplichtingen die over en weer kunnen bestaan tussen eigenaars van aangrenzende erven. Deels volgen die rechtstreeks uit de wet, Titel 4 van boek 5, en deels kunnen die tussen hen worden overeengekomen, waarna ze worden vastgelegd in een notariële akte. In dat laatste geval is er sprake van een erfdienstbaarheid. De wet kent ook nog een aparte regeling voor de situatie waarbij buren samen eigenaar zijn, bijvoorbeeld van de muur op de erfgrens. Dan is er sprake van mandeligheid.

Erfpacht en opstal
Andere zakelijke rechten dan eigendom worden ook beperkte rechten genoemd. Met beperkt wordt dan eigenlijk bedoeld dat de rechthebbende een al dan niet ´beperkt´ deel van het recht van de eigenaar heeft. Beperkt betekent dus niet dat het om een ´klein´ deel van het recht gaat, maar alleen dat het niet om het volledige eigendom gaat. Dat blijkt duidelijk bij de rechten van erfpacht en opstal. Bij erfpacht blijft in de praktijk vrijwel niets over van de eigendom, daarom wordt de formele eigenaar van de grond waarop de erfpacht rust ook wel ´bloot-eigenaar´ genoemd.

Appartementsrecht
De wet gaat uit van het beginsel dat de eigenaar van de grond ook eigenaar is van alles wat op die grond gebouwd wordt. Dat kan doorbroken worden door het vestigen van een recht van opstal. Bij een gebouw waarin meerdere aparte wooneenheden aanwezig zijn is dat echter geen praktische oplossing. Voor die situatie dient het zakelijke recht dat wordt aangeduid met de naam appartementsrechten. De wet geeft hiervoor een uitgebreide regeling. In het kort houdt die regeling in dat er een vereniging van eigenaren moet bestaan die eigenaar van de grond en het gebouw is (eventueel erfpachter van de grond)en de bewoners een appartementsrecht krijgen dat hen het uitsluitende gebruik toekent van hun eigen appartement, en het medegebruik van de gemeenschappelijke ruimtes.
Vruchtgebruik, recht van gebruik en bewoning
Hoewel niet geregeld in Boek 5 horen deze rechten ook tot de zakelijke rechten. vruchtgebruik houdt in dat de vruchtgebruiker recht heeft op de vruchten die gekweekt worden op een zaak die een ander in eigendom heeft. Bij het zakelijke recht van gebruik en bewoning heeft de rechthebbende het recht om de betreffende woning die een ander in eigendom toebehoort te bewonen. Ook al zou die eigenaar die woning verkopen en leveren aan een derde dan blijft het recht bestaan.

Historische zakelijke rechten
Naast de zakelijk rechten die in de wet geregeld worden bestaan er in Nederland nog een aantal zakelijke rechten die vaak al een eeuwenoude geschiedenis hebben. Deze zijn bekend onder namen als ´tiende penning´. Een dergelijk recht houdt dan in dat de rechthebbende bijvoorbeeld bij iedere verkoop van de zaak die met het recht belast is aanspraak heeft op een bepaald bedrag, de tiende penning. Deze rechten kunnen niet meer gevestigd worden. Te verwachten valt daarom dat ze uiteindelijk zullen uitsterven.
Zekerheidsrechten
Onder zekerheidsrechten verstaan we rechten die gevestigd worden om zo nodig de nakoming van een bepaalde verplichting te kunnen afdwingen. Deze rechten, de hypotheek en het pandrecht zijn geregeld in boek 3. Beide rechten hebben zakelijke werking, en zijn daarom ook te beschouwen als zakelijke rechten. Deze rechten verschillen wel van de andere zakelijke rechten doordat het afhankelijke rechten zijn. Een recht van hypotheek wordt verleend om voor de geldgever zekerheid te verschaffen dat het geleende geld wordt terugbetaald. Het bestaan van het recht is daarom afhankelijk van de geldlening. Als een lening volledig is terugbetaald heeft het hypotheekrecht geen kracht meer.

terug naar alle begrippen
Offerte Diensten Informatie Over notariszoeker Sitemap Copyrights 2011 Aanmelden als notaris